Türkçe’nin Zenginliği

04.06.2011 tarihinde Eğitim kategorisine eklenmiş, Kişi Okumuş ve 1 Yorum Yapılmış.

 

Son 4 yüzyıl’da dünyaya hükmeden bir İngiltere’nin (Amerika) bulunması ve İngilizce’nin dünya halkları tarafından da kolayca öğrenilen bir dil olmasından dolayı, bu dil kendi vatandaşlarımız tarafından da öğrenilmiş ve zaman içersinde İngilizce’nin yurdumuzdaki kullanılış biçimi abartılmıştır. Bu yüzden dünyaca konuşulan, işe alınma sebebi olan bir dil karşısında Türkçe’nin yetersiz olduğu iddiası doğmuştur. Bunun aslını öğrenebilmek için iki dilin inceleme altına alınması gerekir.

Bilim adamlarının son incelemelerine göre artık dünyanın ortak dili olan İngilizce’nin değişmesi ve bunun yerine daha yapıcı ve gelişmeye açık bir dilin gelmesi düşünülmektedir. Artık İngilizce büyüme sürecini tamamlamıştır. Peki Türkçe’ye oranla çok daha yeni bir dil sayılabilecek İngilizce’nin doyma noktasına gelmesinin nedenleri nedir? İngilizce, türkçenin kullanımı ve dilimize hakim olmakHint-Avrupa dil ailesine bağlı bir dildir. Dilin kendi yapısından dolayı türeyemez. Türese bile bu dilde bir kaos oluşturur. Buna örnek olarak Türkçe’den “balıkçılık” kelimesini örnek gösterelim. Kelimenin kökü “balık”tır. Balık kelimesinin Türk Dünyası’na girmesiyle bu işi meslek edinenlere “balık-çı” denmiştir, bu mesleğe ise “balık-çı-lık”, balık avlama eylemine de “balık tutmak” denmiştir. Şimdi balık kelimesinin İngilizce’ de ki türemesine bakalım. Kelimenin aslı “fish” tir…. Balık avlama eylemine “fishing” denmiştir. Balıkçılığı meslek edinenlere “fisherman” ve balıkçılık mesleğine “fishing” denmiştir. Dikkat edilirse Türkçe ‘de üç taraflı bir türeme gözükürken İngilizce türeme adına bir şey yoktur. Ortada türetilen hiç bir şey yoktur çünkü İngilizce’ de “fisherman” denen olguda iki isim yan yana getirilmiştir ve dil bilgisi kurallarına göre de buna bir türeme denemez. (Bu durum isim+fiil türemelerinde daha farklıdır) Bu tarz hile saydığımız türemeler Hint-Avrupa Dil Ailesi’ne bağlı birkaç dilde bulunmaktadır. Bundan başka bir de “fishing” örneği vardır. Sonuna “-ing” takısı getirilmiş bu türemedeyse akıllara soru işaretleri gelmektedir.”-ing” eki İngilizce’ de şimdiki zamanı bildiren bir ektir. Hani derler ya İngilizce ‘ yi Türk mantığıyla düşünmemek gerekir. Öyleyse biz de İtalyan veya alman mantığıyla düşünelim ki; onların dilleri de birer Hint Avrupa dil ailesi üyesidir. Yani akrabadırlar. Şimdiki zaman ekiyle türeyen veya türemeye çalışan, bırakın İngilizce’ ye akraba dilleri, dünyada böyle bir dil yoktur. Bu tarz bir türeyiş o dilin ne kadar zavallı olduğunu gösterir. İki ismin yan yana gelmesiyle var olan bir türeme bir yere kadar kabul edilebilir fakat türemede zaman eklerinin kullanılması bırakın Türk mantığını, Zulu mantığına göre bile saçmadır. Aynı zamanda bir eylem ve bir ismin birbirinin aynı seslerle adlandırılması (fishing) bu dildeki fakirliğe başka bir göstergedir. Bunun gibi örnekler yüzlercedir. Bunun yanı sıra İngilizce’ de bulunan yapım eki sayısı da yetersizdir.

Türkçe’ye bakıldığı zaman kelimelerde ki her sesin birbiriyle ahenk içinde olduğu ve çok sağlam bir fonetik yapısı olduğu gerçeği tüm bilim adamlarınca kabul edilmiştir. Türkçe çeşitli amaçlarla üzerinde oynanan dillerden biri olsa da, Türkçe’nin kuvvetli yapısını hiçbir dayatma ve baskı bozamamış ve buna bağlı halkın dili değişmemiştir. Bu aslında dilimizin diğer dillere karşı ne kadar baskın geldiğine de bir göstergedir. Zaten Divan-ı Lugat-it Türk adlı eserde Türkçe’nin bölgede etkileşimde bulunulan dillerden ve üstün olduğu farz edilen dillerden ne kadar üstün olduğu anlatılmış ve kanıtlanmıştır… Türkçe’nin türeyişi sonlanamaz ve sonsuza kadar yaşayacak dillerdendir. Kelimelerdeki her sesin orada bulunuşun bir sebebi vardır, sesin yaşadığı değişimin de bir hikayesi vardır. Ama bazılarının bizim dilimizden daha üstün tuttuğu İngilizce’deyse çağın yazarları belli amaçlar güderek İngilizce’nin fonetik yapısıyla oynamış ve dilin bir o kadar saçmalaşmasına yol açmıştır.(write, know , wrist vb.)

İngilizce’nin içinde bulunduğu bu zavallı durum ve bu dilin dünyada ortak dil olarak kullanılması bilim adamlarına göre önümüzdeki 300 yılda büyük handikaplar yaratacaktır. Bu handikapları ortadan kaldırabilmek için bilim adamları kendilerince çözüm arasalar da ürettikleri yapay diller dünyada pek fazla tutulmamıştır. En fazla tutulanı ise bir dil bilimcinin yapmış olduğu “Esperanto dilidir”. Fransızca, İtalyanca, İspanyolca ve Latince karışımı bir dil olan Esperanto Dili’ni konuşan yeryüzünde 50.000 kadar kişi vardır. Diğer yapay dillerin çoğuysa unutulup gitmiştir.

Bir dili öldüren başka bir husus ise konuşma dilinin yazı diline geçmesi durumudur. Konuşma dili bölgeye göre ağız farklılıkları içerir. Ağız farklılıklarının özellikle Amerikan İngilizcesi’nde resmi evraklara bile yazılı olarak geçmesi o dili değişimlere maruz bırakır ve ortaya senelerce sonra bir lehçe meydana getirebilir. Eğer bu bölgesel değil de tüm yurda yayılırsa, dil de bambaşka değişimlerle karşılaşılır. Konuşulan dil şive olmaktan çıkar lehçe olur. Bir ülke yazı dilini seçerken halk içinde en çok konuşulan ve konuşmada en çok tercih edilen en uygun ağzı seçer. Türkiye Türkleri yazı dilleri olarak İstanbul ağzını seçmişler ve resmi yazışmalar ve yazışmalarda bu ağzın esas alınmasını önermişlerdir. Türkiye halkı araştırmalara göre yazı diline en bağlı olan halklardan biridir. Bunun yanı sıra Amerikanlar ise bu sıralamada son sıralarda yer almaktadır. (Şive,ağız ve lehçeye örnekler: ağız: İstanbul, karadeniz ağzı/şive: Azeri, kazak, Kırgız, Türkmen şivesi/ lehçe: Çuvaşça, Yakutça (Türkçe’de iki tane lehçe bulunur) ) [not: İngiliz İngilizcesi ve Amerikan İngilizcesi arasında ki farklılıklar ağız farklılığı kadar azdır fakat Amerikanlar’ın kendilerine has bir kültürü olması ve çok farklı bir coğrafyada olmaları dolayısıyla aradaki fark şive farklılığı olarak addedilmiştir]

Tabi insanların aklına Türkçe madem o kadar zengin bir dilse “Türkçe’nin içinde bu kadar yabancı kelime niye var” sorusu akıllara gelmiyor değil. Bunun nedenlerine bakmadan önce dünya dillerinin nasıl pozisyonda olduğuna bakılmalıdır. Türkçe’nin çok fazla yabancı kelime içerdiği önermesi doğrudur. Fakat bunun dile verdiği bir zarar yoktur. Bir yabancı kelimenin dile vereceği en büyük zarar o dilin kurallarını bozması olacaktır. Türkçe’de bu çeşit istisnaların bulunması aslında zararlıdır çünkü bunlar diğer kelimeler için örnek teşkil edebilirler. Mesela TDK’nin “heykeltraş” (heykel-traş) kelimesini heykeltıraş olarak kabul etmesi oldukça doğru bir adımdır. Buna benzer birçok değişim Türkçe’de meydana gelmiştir. Kelimenin ilk iki sesinin sessiz olması için ya kelimenin başına ya da iki sessizin arasına sesli bir harf koyulmuş ve Türkçe’nin özünün korunmasına dikkat edilmiştir. Bu şunu gösteriyor ki yabancı dillerden alınan yabancı kelimeler bile Türk halkı tarafından kendiliğinden değiştirilip Türkçe’ye uygun bir hala getiriliyor. (Arapça kelimelerin değişimi de bunlara örnek verilebilir ayrıca…) Bunun en güzel örneği ise Türkçe’de iskele anlamına gelen İtalyanca “scala” kelimesinin zaman içersinde Türkçe’ye uygun hale getirilmesidir. İngilizce’de ise durum böyle değildir. Sadece alfabeye uygun olmayan harfler değiştirilir ve kelime olduğu gibi dile kabul edilir. Kelimenin değişmesi Türkçe kadar geniş çapta olması mümkün değildir. Türkçe’de alınan yabancı kelimeler adeta Türkçeleştirilir. Bu arada araştırmalara göre Türkçe etkileşeme girdiği dillere kendine aldığı yabancı kelimelerden daha fazla Türkçe kelime kazandırmıştır.

Türkçe ile türetme konusunda yarışabilecek Çince, Japonca, Korece ve Moğolca gibi diller vardır. Bu da aslında Türkçe’nin Macarca, Fince ve Estonca ile birlikte Avrupa’nın en zengin dillerinden biri olduğunu gösterir.

İngilizce’de:

pity : acımak

pity: acıma

Almanca’da:

bedauern: acımak

mitleid: acıma

İtalyanca’da

compatire:acımak

pieta: acıma

fransızca’da:

avoir pitie : acımak

pitie: acıma

Buradan da anlayabildiğimiz kadarıyla sağda solda dolaşan ve nasıl bir ek olduğu bilinmeyen –ing takısı her zaman mastar eki olmuyormuş. Şu irregular verbs olayından dolayı bu böyledir. İrregular verbs’ün kelime anlamı nedir? “düzensiz kelimeler”dir, Peki bu kelimeler nasıl düzensiz olmuşlardır? Sebep nedir? Sebep söyleyiş kolaylığı mıdır? Hayır. Aksine normal bir dilin söyleyiş kolaylığını benimsemesi gerekirken “irregular verbs” denen olay aksine zorlaştırmıştır. Bunun yanı sıra “pity” kelimesi herhangi bir şekilde kıçına başına arkasına sağına soluna ek almamaktadır. Sebep nedir? Hiç… Adamın biri gelmiştir. Alfabeyi önünüze koymuştur. Buna ek vermeyeceksiniz demiştir. Olay bitmiştir…Peki… Bir dilde düzeni bulunmaya kelimenin fazla olması ve bu kelimelerin dil bilgisi kurallarını etkilemesi ve ihlal etmesi dil bilimi kurallarına göre kabul edilmezdir. Ekler bir dilin ayakta durmasını sağlayan belkide yegane unsurdur. Eğer bir dile yabancı ekler giriyorsa, o dil o kadar değişiyor ve ölüyor demektir. Bir anlamda İngilizce’nin Fransızca’daki “-tion” ekini alması bu dilin Fransızca altındaki baskıya dayanıksızlığını ve bu dilin daha fazla eke ihtiyacı olduğunu gösterir. Türkçe’ye sonradan giren “-sel,-sal” eki de kullanımı türkçe için tehlike arz eden başka bir unsurdur.(dilbilimsel,yorumbilimsel gibi ilginç kelimeler bunlara örnek verilebilir.)

want-wanted/fight-fought/

Burada ilk yazılan örnek –ed takısı alan bir fiildir. Birincisinde kelimenin kökü bulunmaktadır. –ed takısı almasıyla bu fiil geçmiş zaman bildirir. İkincisine bakıldığında ise bir irregular verbs olan “fight” kelimesiyle karşılaşıyoruz. Şimdi geçmiş zaman eki olan –ed eki düzensiz kelimeler eklenememektedir. İngilizce’nin kurallarına göre… Peki buradaki ses değişimi kime göre neye göre olmuştur. “fight” –“fought”.bu daha çok yazarlar yazdı diye kabul edilen “know ve write” olayı gibidir. Biri yazdı oldu bitti… Peki bunun yanında ilk bunun yanında örnek olarak verilen yabancı bir kelimenin türkçeleşme serüvenini anlatayım.

Örnek: scala

Türkçe’de kelimdeki ilk iki sesin sessiz olmaması kuralı ve bunun yanında türkçe’de söyleyişte kolaylık açısından ve “s” sesinin etkisinden dolayı ilk heceye “i” sesi eklenmiştir.İtalyanca’da “skala” olarak okunan kelimede “c” harfi (yani aslında “k” sesi) ise Türkçe’ye yazılışta da “k” olarak geçmiştir.Meydana gelen sözcük “iskala” olmuştur. Daha sonra yine söyleyişte kolaylık ve türkçe’nin olmazsa olmaz kuralı ünlü uyumuna bağlı olarak “i” sesinin kendisinden sonra gelen “a “ sesine baskı yapmasıyla ikinci hecedeki incelir ve incelen ses kendinden sonra gelen “a” sesini de aynı sebeplere bağlı olarak inceltir. Buyrun dil kurallarına bağlı olarak bir ses değişiminin hikayesi. Buna ek olarak söylenmelidir ki kelimenin ilk sesi “s” sesiyse bunun başına söyleyiş kolaylığı açısından “ı” veya “i” sesi getirilmesi Türkçe açısından mümkündür.(ıspanak,ısparta)

Yine başka bir örnek….”go-ing”… ”çalışan” mevcut” ve “gidiyorum” (başına özne getirilirse) gibi anlamlara gelir. Buyrun burdan yakın…
Biz hani “götürgeç” kelimesine katıla katıla gülüyoruz ya işte size yeni bir türetme olayı. NBA’ da periyotların arasında çalan zilin ismi; “buzzer”…Yeni türetilmiştir bu anlamda, ama eski bir kelimedir. Sinyal veren alettir anlamı.

Mesela araba İngilizce’de “car” demektir. Fakat bu araba icat edilmeden önce tren vagonlarına verilen isimdir. Buyrun size bir türeme örneği daha…Türkçe’de bu türetmelerde nitelik belirtilmiştir.İngilizce’de ise nitelik genellikle belirtilmez…

Başka bir ilginç örnek daha…Compute İngilizce’de hesaplamak anlamına gelmektedir. Bilgisayarın icad edilmesiyle buna –r takısı getirilerek bu yeni icadın adı computer olarak türetilmiştir. Burada getirilen –r ekinin vasfını yitirdiğini ve kelimenin kökününün varlığını tamamen yitirdiğini görmekteyiz…

Kökü “gen” olan “gen-er-al” olarak adlandırılan isim yapılı sözcüğün türemesine bakıldığında elde edilen son sözcük ile kök olanın arasında uzaktan yakından bir bağlantı,anlam olarak yoktur.

Yazar Hakkında

Yazar : Burhan Sönmez

Yazar Hakkında :

Yazarın Tüm Yazıları İçin Tıklayınız

Yorumlar
İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz

ege
10 Mart 2016 - 23:58

İngilizcedeki son ek sayisi 678
Turkcedeki 100

İngilizcedeki on ek sayisi 1000in ustunde
Turkcede yok

Perfect zamanlarinin turkce karsiligi yok
Kiplerde İngilizce hayli onde
İngilizcede artikel varken Turkcede yok
He She İt hep sorun yaratiyor
Should Must gibi cok onemli yapilar turkcede tam olarak ifade edilemiyor
ve krlime sayisi ingilizcede 1 milyon

Üç Artı Bir Tv
  • Twitter@aksiyazar

  • FriendFeed@aksiyazar

  • instagram@aksiyazar

  • Son Yapılan Yorumlar

    Ayakkabı Seçerken Nelere Dikkat Etmeli için beşevler çilingir diyorki;

    topuklu ayakkabı giyemiyorum ...nasıl giyebilirim

    Contorium Bilmecesi için Burak diyorki;

    Mondros değil Honduras

    Türkçe'nin Zenginliği için ege diyorki;

    İngilizcedeki son ek sayisi 678 Turkcedeki 100 İngilizcedeki on ek sayisi 1000in ustunde Turkcede yok Perfect zamanlarinin turkce karsiligi y